Diyarbakır'da Yönetim Muhasebesi Uygulamaları ve Mali Müşavirlerin Rolü -2
19 Mayıs

Diyarbakır'da Yönetim Muhasebesi Uygulamaları ve Mali Müşavirlerin Rolü -2

Ali Açıkgöz

Yönetim Danışmanı

2. Alan Çalışması ve Bulgular

Yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi ile yürütülen çalışmadan elde edilen bulgular aşağıdaki tablolarda özetlenmiş ve incelenmiştir.

Tablo 1: KOBİ ve Katılımcı Bilgileri

KOBİ Kodu

Sektör

Kuruluş Yılı

Görevi

Eğitim

KB’de Çalışma Süresi (yıl)

KB1

Plastik

2003

MM

Lisans

5

KB2

Metal

2013

MM

Lisans

3

KB3

Madencilik

1998

MS

Lise

4

KB4

Gıda

2003

MFS

Önlisans

5

KB5

Kozmetik

2003

FS

Lise

4

KB6

Kimya

2005

GM

Lise

13

KB7

Tesktil

1997

FM

Lisans

14

KB8

Tekstil

1997

FY

Önlisans

8

KB9

Tekstil

2011

MM

Lisans

4

KB10

Ambalaj

2015

MS

Lise

2

KB: KOBİ, MM: Muhasebe Müdürü, MS: Muhasebe Sorumlusu, MFS: Muhasebe Finans Sorumlusu, FS: Finans Sorumlusu, GM: Genel Müdür, FM: Fabrika Müdürü, FY: Finans Yöneticisi,

Yapılan görüşmelerde KOBİ’lerde muhasebe işlemlerinin %40 lisans, % 20 önlisans ve %40 lise mezunları tarafından yürütüldüğü görülmüştür.

Tablo 2: Tek Düzen Hesap Planı ve Hesap Kodları

KOBİ Kodu

TDHP Oluşturma

İhtiyacı Karşılama

MH Kodlama

İhtiyacı Karşılama

SH Kodlama

İhtiyacı Karşılama

KB1

SMMM

Önemli Oranda

SMMM

Yeterli

SMMM+M

Yeterli

KB2

GM+ M

Yeterli

GM+ MD

Yeterli

GM+ MD

Yeterli

KB3

Y

Yeterli

Y

Yeterli

Y

Yeterli

KB4

SMMM+Y

Kısmen

Yok

Yetersiz

Y

Önemli Oranda

KB5

FS

Yeterli

SMMM+FS

Yeterli

FS

Yeterli

KB6

SMMM

Kısmen

Yok

Yetersiz

MS

Yetersiz

KB7

SMMM

Kısmen

Yok

Yetersiz

Y

Önemli Oranda

KB8

SMMM+MS

Kısmen

Yok

Yetersiz

Y

Önemli Oranda

KB9

MM

Önemli Oranda

MM

Önemli Oranda

MM

Önemli Oranda

KB10

SMMM

Yeterli

SMMM+MS

Önemli Oranda

Y

Yeterli

KB:KOBİ, TDHP: Tek Düzen Hesap Planı, SMMM: serbest Muhasebeci Mali Müşavir, Y: Yöneticiler, MS: Muhasebe Sorumlusu, GM: Genel Müdür, MM: Muhasebe Müdür, MD: Muhasebe Departmanı

 

Muhasebe işletmelerin omurgası niteliğindedir. Bu sebeple muhasebe alt yapısının genel kabul görmüş ilkeler ile birlikte, işletme gerçeğine uygun şekilde organize edilmesi oldukça önemlidir. Bu çerçevede tek düzen hesap planı bu işin başlangıç noktası niteliği taşımaktadır. Hesap planının amacına uygun şekilde kodlanması ve uygulanması, işletmelerin karar almalarını kolaylaştıracak etkin raporlar üretmelerini sağlayacaktır. Yönetim muhasebesinin işletmelerde uygulanabilmesinin yegâne koşulu tek düzen hesap planı ve ona bağlı alt hesapların doğru organize edilmesinden geçer.

Yapılan araştırmada KOBİ’lerin tamamına yakınında kamuya karşı sorumlulukların yerine getirildiği resmi boyuttaki muhasebe işlemlerinin mali müşavirlerin kendi ofislerinde yerine getirildiği görülmüştür.

Tek düzen hesap planının oluşturulması konusunda mali müşavirlerin katkısı ile ilgili soruya verilen cevaplarda, %50 oranında mali müşavirlerin etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Oluşturulan bu hesap planının işletmenin işleyişine uygun şekilde ihtiyacı karşılaması ile ilgili soruya; 4 KOBİ yeterli düzeyde, 3 KOBİ önemli oranda, 4 KOBİ ise kısmen şeklinde cevap vermiştir.

Maliyet muhasebesi hesaplarının kodlanması ile ilgili soruya verilen cevaplardan mali müşavirlerin rolünün daha zayıf olduğu anlaşılmaktadır. Örnek kümede bulunan KOBİ’lerden 2 tanesinde mali müşavirlerin maliyet hesaplarının kodlanmasında rol aldığı gözlemlenmiştir. KOBİ’lerin maliyet hesaplarının raporlama ve ihtiyacı karşılama oranı konusunda; 4 KOBİ yeterli, 2 KOBİ önemli oranda 4 KOBİ yetersiz cevabını vermiştir.

Stok hesaplarının oluşturulmasında ise sadece 1 KOBİ’de mali müşavirlerin etkisine rastlanmıştır. Stok hesaplarının 1 KOBİ dışında ise yeterli ve önemli oranda uygun olduğu gözlemlenmiştir.

Bu çalışma yürütülürken KOBİ’lerin hesap planları, görüşme yapılan KOBİ yetkilileri ile birlikte incelenmiştir.

Tablo 3: Mali Müşavirle Çalışma Düzeni

KOBİ Kodu

SMMM

Ziyaret Sıklığı

Görüşler

KB1

Şirket İçinde

Şirket İçinde

 

KB2

Şirket İçinde

Şirket İçinde

 

KB3

Şirket Dışında

Haftada 2 yarım gün

 

KB4

Şirket Dışında

Ayda 1 gün

Birlikte çalışma süresi yetersiz

KB5

Şirket Dışında

Haftada 2 gün

 

KB6

Şirket Dışında

2 Ayda 1 gün

Birlikte çalışma süresi yetersiz

KB7

Şirket Dışında

Ayda 1 gün

Birlikte çalışma süresi yetersiz

KB8

Şirket Dışında

Ayda 2 gün

Birlikte çalışma süresi yetersiz

KB9

Şirket İçinde

Şirket İçinde

 

KB10

Şirket Dışında

Haftada 3 yarım gün

 

KB: KOBİ

KOBİ’lerin mali müşavirleri ile çalışma şekline ilişkin sorular yöneltilmiştir. KOBİ’lerin 2 tanesinin mali müşavirini kendi bünyesinde istihdam ettiği, 1 tanesinin mali müşavirinden tam zamanlı hizmet aldığı, diğerlerinin ise dışarıdan hizmet alma şeklinde çalıştıkları ifade edilmiştir. Dışarıdan hizmet alınan mali müşavirlerin işletmeleri ziyaret sıklığı konusunda sorulan soruya veline cevaplar, “birlikte çalışma süresinin yetersiz” olduğu yönündedir.

Tablo 4: Maliyet ve Bütçe Uygulamaları ve SMMM Rolü

KOBİ Kodu

Maliyet Muhasebesi

Bütçe

SMMM Rolü

KB1

Maliyet çalışmaları yapılıyor

Yapılıyor

Şirket içinde ve çalışmalara katılıyor

KB2

Maliyet çalışmaları yapılıyor

Kısmen

Şirket içinde ve çalışmalara katılıyor

KB3

Kısmen

Kısmen

Rolü yok

KB4

Yapılmıyor

Yapılmıyor

Rolü yok

KB5

Maliyet çalışmaları yapılıyor

Yapılmıyor

Rolü yok

KB6

Yapılmıyor

Yapılmıyor

Rolü yok

KB7

Yapılmıyor

Yapılmıyor

Rolü yok

KB8

Yapılmıyor

Yapılmıyor

Rolü yok

KB9

Yapılmıyor

Yapılmıyor

Rolü yok

KB10

Yapılmıyor

Yapılmıyor

Rolü yok

KB: KOBİ

 

Yönetim muhasebesinin iki önemli bileşenini oluşturan maliyet ve bütçe çalışmalarıdır. Yapılan çalışmada KOBİ’lerin 6 tanesinde maliyet çalışmalarının yapılmadığı, 1 tanesinde kısmen yapıldığı, 3 tanesinde ise yapıldığı ifade edilmiştir. 7 KOBİ’de bütçe ile ilgili hiçbir çalışmanın yapılmadığı, 2 KOBİ’de kısmen çalışmaların yürütüldüğü, 1tanesinde ise bütçenin yapıldığı belirtilmiştir. Burada göze çarpan en önemli detay, dışarıdan hizmet veren mali müşavirlerin maliyet ve bütçe çalışmaları konunda hiçbir rolünün olmadığı şeklinde verilen cevaplardır. Şirket içinde ve tam zamanlı çalışan mali müşavirlerin bu konuda rol sahibi olduğu gözlemlenmiştir.

3. Sonuç ve Tartışma

Mali müşavirlik önemli bir meslek grubudur. Zira mesleğe atılmak için uzun bir süreçten geçmek gerekmektedir. Üniversitelerin 4 yıllık eğitim veren İktisadi İdari Bilimler Fakültesi bölümlerinden mezun olan bir kişi mali müşavir olabilmektedir. Bunun için TURMOB’a bağlı TESMER (Temel Eğitim ve Staj Merkezi) tarafından yapılan staja hazırlık sınavına girmesi ve bu sınavda başarılı olması gerekmektedir. Başarılı olan kişinin 3 yıl bir mali müşavirin gözetiminde staj yapması zorunludur. Staj tamamlandıktan sonra staj bitirme sınavlarını başarıyla tamamlayanlar mali müşavirlik belgesi almaya hak kazanmaktadırlar.

En iyi olasılıkla bir mali müşavirin mesleğe başlaması üniversite eğitimi dâhil, 8- 9 yıl civarındadır. İş hayatında atılmanın bu kadar uzun süreç aldığı başka meslek yok gibidir. Bu açıdan mali müşavirlerin sahip olduğu bilgi birikiminin önemi yüksektir. Gerek üniversite eğimi süresince, gerek sataja hazırlık sınavında, staj döneminde ve daha da önemlisi staj bitirme sınavlarında mali müşavir adayları önemli bilgilere sahip olmaktadırlar.

Ancak yapılan çalışmada bu bilgi ve birikimin KOBİ’lere yeterince aktarılamadığı gözlemlenmiştir. KOBİ’lerle yapılan detaylı görüşmelerde, mali müşavirlerin kamuya karşı mükellefiyetleri yerine getirme ve mevzuat konusunda bilgilendirme dışında, maliyet ve bütçe gibi konularda bir katkılarının olmadığı belirtilmiştir.

Rekabet yeteneğinin artırılması her işletme için sürekli gündemde olan bir konudur. En önemli rekabet etme araçlarından biri de maliyetlerin yönetilebilmesidir. İşletmelerin maliyet hesaplama yöntemlerini bilmeleri pek mümkün değildir. Benzer şekilde bütçe yapmakta bir disiplin meselesidir ve işletme yöneticilerinin bu konunun ehli olmasını beklemek de mümkün görünmemektedir.

Bu konularda mali müşavirlerin rol sahibi olması gerektiği, yönetim muhasebesi konusunda yol gösterilmeye ihtiyaç olduğu yapılan görüşmelerde KOBİ temsilcileri tarafından ifade edilmiştir.

Bu çalışmanın benzer şekilde mali müşavirler ile yapılması, konunun daha etraflıca ele alınması için yararlı olabilir.